Mr.Philip ayaa uga mahadceliyay madaxweynaha Soomaaliya, Sheekh Shariif sida uu uga hadlayo xaaladda dalka Soomaaliya xilligan aadka u adag, isagoo sidoo kale ka mahadceliyay warbixintii uu dajire Augustine Mahiga kaga hadlay arrimaha dalka Soomalaiya.

Danjiraha Qaramada Midoobay ayaa wuxuu ka dalbaday madaxweynaha Soomaaliya inuu xoogga saaro laba arrimood oo kala ah,geeddi-socodka nabadda iyo ammaanka Soomaaliya.

Arrinta mudnaanta koowaad aan siinayno waa in geeddi-socodka nabadda ee Soomaaliya uu ahaado mid ku fula waqtiga loogu talagalay oo ay ka harsan tahay saddex bilood oo keliya, ayuu yiri Philip, isagoo intaas ku daray in mas’uuliyadda ugu dambeysa ee hubinta dhameystirka xilliga KMG ay leeyihiin hoggaamiyeyaasha Soomaalida.

Wuxuu intaas ku daray in beesha caalamka ay dhaqaale ku bixinayso sidii lagu meel marin lahaa qorshahan, isagoo xusay in Ingiriiska uu Qaramada Midoobay siinayo hal milyan oo gini si ay u taageerto geeddi-socodka nabadda Soomaaliya, waxaa sidoo kale ay bixinaysaa taageero shaqaale farsamo, isagoo ugu baaqay dalalka kale inay iyaguna bixiyaan taageero la jaanqaadeysa baahiyaha ay Qaramada Midoobey soo ogaatay.

Danjiruhu wuxuu sheegay in sidoo kale geeddi-socodka nabadda Soomaaliya la siiyo dhiirrigelin ku filan, isla markaana la muujiyo in beesha caalamku ay diyaar u tahay in tallaabo laga qaado cid kasta oo isku dayda inay is-hortaagto geeddi-socodka nabadda Soomaaliya ama daciifiso.

Waxaan soo dhoweynayaa waraaqdii ay Qaramada Midoobey, Midowga Afrika iyo IGAD ay soo saareen ee ka hadleysey kuwa suuragalka ay tahay in ay kharribaan geeddi-socodka. Waxaana mar kale xaqiijinayaa in ay Ingiriisku ka go’an tahay in ay tallaabo ka qaaddo kuwa isku daya in ay kharibaan geeddi-socodka, kharibaaddaas oo ay ka mid tahay iskuday kasta oo lagu doonayo in saameyn gurracan lagu yeesho soo xulidda xubnaha Golaha rasmiga.

Sidoo kale, danjiruhu wuxuu sheegay inay jiraan warar soo baxaya oo sheegaya in dadweynuhu aanay ku faraxsaneyn geeddi-socodka.

Waxaan jeclahay buu yiri in aan caddeeyo in qabista fikrad ka duwan geeddi-socodka laftiisa aanay ahayn mid kharibaad ah.

Ka biyo-diidistu ma aha wax xun – waxay tusaale u tahay sida loogu lug-leeyahay geeddi-socodka. Dood dadweynaha lala yeesho waa arrin muhiim ah oo ka mid ah dimuqraaddiyadda. Laakiin waxaa aad muhiim u ah in geeddi-socodka meel looga banneeyo kuwa ka biyo-diidsan si loo maqlo codkooda loona tixgeliyo fikirkooda iyadoo aan waddada laga leexin geeddi-socodka gebi ahaantiisaba, ayuu Danjirhuhu yiri.

Ugu dambeyn, wuxuu sheegay in Soomaaliya ay hadda geleyso waqti muhiim ah, saxiixayaasha Garoowena looga baahan yahay inay qaybtooda ka qaataan nabad kusoo celinta Soomaaliya kaddib 21-sano oo dagaal socday iyo inay wanaajiyaan nolosha kumannaan qof oo Soomaali ah iyo inay Soomaaliya kusoo ridaan waddada dib-u-soo-kabashada.

Madaxweynaha Puntland oo socdaal shaqo dhowrkii beri ee ugu danbeeyey ku joogey dalka India ayaa ka warbixiyey waxyaabah u qabsoomay.

Madaxweyne Cabdiraxmaan Maxamed Maxuud Faroole ayaa faah faahiyey ujeedada socdaalka wefdiga  uu horkacayaa ay dalka India ku joogaan xilli uu maanta u waramayey ldaacadda BBC.

Wuxuuna sheegay in ay kulamo gooni gooni ah la qaateen madaxda dalkaas islamarkaana ay isla soo qaadeen arimo badan oo khuseeya danaha labada dhinac.

Dr. Faroole ayaa dhinaca kale xusay in dowladda India ay u balan qaaday Puntland inay si fiican uga taageeri doonto dhinaca arimaha bulshada sida dhismaha wadooyinka iyo kordhinta wax soo saarka beeraha iyo khayraadka badda.

Balanqaadyada uu madaxweynuhu xusay ee ay India u samaysay waxaa kamid ah in ay ka taageeri doonto dhinacyada waxbarashada iyo caafimaadka islamarkaana ay fulin doonto mashaariic dhowr ah oo ay horay ugu deeqday.

Cabdiraxmaan Faroole oo hadalkiisa sii wata ayaa ugu danbeyntii sheegay in Puntland ay ka codsatay dowladda India inay ku taageerto macalimiin wax ka dhiga jaamacadaha Puntland iyo Dhakhaatiir ka howlgala Isbitaalada.

Wefdiga madaxweynaha oo dalka India si diiran loogu soo dhoweeyey waxaa la filayaa inay dhowaan dib ugu soo laabtaan magaalada Adis-aba oo ay markii hore ka amba baxeen.

Shir ay maanta yeesheen Golaha Wasiiradda oo uu shir-guddoominayey Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya Dr. Cabdiweli Maxamed Cali, ayaa looga hadlay arrimaha dhameystirka xilliga Kala Guurka ah.

Ugu horeyntii Ra’iisul Wasaaraha ayaa ka warbixiyey muhiimadda dhameystirka Xaaladda Kala Guurka ah oo uu sheegay inay lagama maarmaan tahay in bisha August uu dalku yeesho Dowlad Rasmi ah oo taam ah.

Golahu waxey warbixin ka dhageysteen guddiyadii Qabanqaabada barnaamijka Madax Dhaqameedka oo kala ahaa guddiga Logistikada, Hab-Maamuuska, Amniga iyo Wacyigelinta.

Guddiyadan ayaa sheegay in Madax Dhaqameedkii loo soo dhoweeyey si heer sare ah isla markaana uu shirkii 5ta bisha May u bilowday si heer sare ah. Maalmihii la soo dhaafay Madax Dhaqameedka waxaa u socday barnaamijyo loogu sharaxayey nidaamka iyo habkii ay u soo xuli lahaayeen Ergada Ansixinta Dastuurka. Waxeyna fursad u heleen ay ku akhristaan dhammaan heshiisyadii Garowe I, Garowe II iyo kii Gaalkacyo oo dhammaantood qeexayey sida loo wajahayo dhameystirka qorshaha Geediga Nabadda.

Madax Dhaqameedyadu waxey kaloo fursad u heleen iskuna barteen isna dhaafsadaan fikirado iyo waayo aragnimo oo ay bar-bar socoto dib-u-heshiisiin iyo sidii ay u wajahi lahaayeen mas’uuliyadda culus ee looga baxayo nidaamka KMG ah.

Sidoo kale, waxey ka dhageysteen Guddiga Madaxa Bannaan iyo Guddiga Khubarada Soomaaliyeed ee Dastuurka taariikhdii uu soo maray Dastuurka oo soo bilowday 2004 ka dib markii Dowladdii Federaalka KMG ah lagu yagleelay magaalada Nairobi, ujeedaduna aheyd in labo sano iyo bar gudahood lagu soo dhameystiro Dastuurka si looga baxo KMG ka. Si Kastaba Dastuurkii la soo waday muddada 8da sano ayaa 20kii April la soo dhameystiray.

Waxaa lagu wadaa in Qabyo Qoraalka loo soo bandhigo shacabka maalmaha soo socda, si shacabku uga doodaan, uguna biiriyaan fikirkooda.

Ugu dambeyntii golahu waxey ku ammaaneed guddiga qabanqaabada kuna dhiiri geliyeen in la sii dar-dar geliyo howlaha bacdamaa loo gudbayo marxaladdii labaad ee ah soo xulidda Ergada Ansaxinta Dastuurka oo la filayo in shirarkooda uu dhowaan ka bilowdo Muqdisho.

Wararka laga helayo deegaanka Taabta ee gobolka Jubbada hoose ayaa waxa ay sheegayaan in Ciidamo ka tirsan kuwa Kenya oo wata gaadiidka Gaashaaman maanta ay toogasho ku dileen labo nin oo ah ganacsato Soomaali ah, mid kalena ay dhaawac u gaysteen kuwaasi oo ku sugnaa Deegaanka Taabta oo maanta falkaani uu ka dhacay.

Goobjoogayaal la hadlay warbaahinta gudaha Dalka Soomaaliya ayaa waxa ay sheegeen in dhacdadaani ay ka dambeysay kaddib markii Ciidamo aad u hubaysan oo ka tirsan kuwa Kenya oo ku sugnaa meel ka mid ah deegaankaasi ay ka shakiyeen ganacsatadaasi, taasina ay keentay in Ciidamada ay toogtaan.

Qaar ka mid ah dadka ku ganacsada halkaasi iyo dadka deegaanka ayaa cambaareeyay arrintaani, iyagoo ku tilmaamay wax laga xumaado, waxaana ay ka codsadeen dowladda Kenya oo Ciidamadeeda ay joogaan qeybo ka mid ah Soomaaliya in arrintaani ay tallaabo ka qaado islamarkaana ay cadaaladda hor keento ciddii ka dambeysa arrintaani.

Ciidamada Kenya ayaa lagu eedeeyaa in mararka qaar ay dhibaatooyin u gaystaan dadka rayidka ah ee ku sugan goobaha ay kaga sugan yihiin gobolka Jubbada hoose ee Koofurta Soomaaliya.

Mid ka mid ah ganacsatada Suuqa Bakaaraha oo la hadlay Warbaahinta Magaalada Muqdisho ayaa waxa uu sheegay in dilka askarigaasi oo aan la aqoon sababta loo dilay muddo uu meydkiisa yaallay goobtii lagu toogtay, hase ahaatee markii dambe ay soo gaareen Ciidamo kale oo ka tirsan dowladda KMG oo halkaasi ka bilaabay howlgallo lagu baadi goobayo ciddii ka dambeysay dilkaasi.

Ganacsaduhu waxaa uu intaasi ku daray in howlgalladaasi ay saameyn ku yeesheenqaybo kamida ganacsigii ka jiray Suuqa Bakaaraha, wuxuuna sheegay inay jireen dad askarta dowladda KMG ah ay u qab qabteen dilka loo gaystay askarigaasi.

Muqdisho waxa joogto ka noqday dilal qorsheysan oo loo gaysto dad rayid ah iyo Ciidamo ka tirsan dowladda KMG ah kuwaasi oo inta badan dhaca xilliyada Habeenkii, waxaana dilkaani uu qeyb ka yahay ammaan darrida ka jirta Muqdisho.

Danjire Mahiga ayaa hoosta ka xariiqay inay jiraan caqabado ka horimaanaya meel-marinta dhameystirka xilliga KMG ah ee Soomaaliya, isagoo sheegay in waqti yari iyo kharash la’aan ay caqabad ku noqon karaan dhameystirka Roadmap-ka.

Waxaa jira dad doonaya inay caqabad ku noqdaan Roadmap-ka iyagoo wadiiqooyin kala duwan isticmaalaya si ay uga hortagaan guulihii laga gaaray heshiiskaas,” ayuu yiri Mahiga, isagoo sheegay in loo baahan yahay in canaasiirtaas wax laga qabto ka hor inta aysan yareysan howsha lagu dhameystirayo xilliga KMG ah.

Madaxweynaha Soomalaiya Sheekh Shariif oo goobjoog ka ahaa shirkii looga hadlay arrimaha Soomaaliya ee ka dhacay xarunta golaha ammaanka ayaa yiri: “Waxaan shaki ku jirin dareenka bulshada calaamka ee ku aaddan Soomaaliya inuu aad u fiican yahay ayna ka go’an tahay in la dhiso hay’adaha dowladda maamulkana la gaarsiiyo dalka oo dhan.”

Dhanka kale, bayaan kasoo baxay shirka golaha ammaanka ayaa lagu soo dhaweeyay horumarka ay DKMG ah ka sameysay meel marinta qariidadda nabadda, waxayna muujiyeen sida ay uga go’an-tahay inay taageerayaan nidaamkaas.

Golaha ayaa wuxuu dowladda iyo dhinacyadii saxiisay heshiiska Roadmap-ka laga dalbaday inay laba-laabaan dadaalkooda lagu dhamkeysitrrayo heshiskaas, lagana qayb-geliyo dumarka iyo bulshada rayidka ah.

Ugu dambeyn, golaha ammaanka ayaa waxay walaac xooggan ka muujiyeen doorka ay yeelan karaan dadka kooxaha horjeeda meel-marinta heshiiska qariidadda nabadda ee looga baxayo xilliga KMG ah.

Booliska ayaa sheegay in Baarkan oo ku yaal wadada weyn ee ka timaadda dekedda Mombasa ay rag hubeysani soo weerareen.

Dableyda weerarka geysatey oo aan haybtooda la aqoonsan ayey Boolisku sheegeen inay ku hubeysnaayeen Bunbooyinka gacanta laga tuuro iyo qoryaha boobeyaasha ah.

Waxayna isku dayeen inay Baarka galaan iyagoo markii ay ilaalada Baarkaasi ka shekiyeen kadib rasaas furay kadibna 3-Bunbo ku tuuray gudaha Baarka.

Ma jirto ilaa iyo hadda cid sheegatay mas’uuliyadda weerarkaa iyo weliba cid ay ciidamada Boolisku falkaas usoo qabteen.

Weerarada noocan oo kale ah ayaa kusoo badanayey gudaha dalka Kenya laga soo bilaabo xiligii ay Mileteriga Kenya Soomaaliya soo galeen.

waana markii 2-aad ee weerar lagu oo qaado Baar lagu caweeyo oo ku yaal magaalada Mombasa mudo dhowr todobaad gudohood ah.

Inkastoo howlgalka la sheegay in waqti hore oo subaxnimadii saakay ah uu dhacay hadana warbixintani maxusin meesha sida gaarka ah uu uga dhacay iyo baaxadda khasaaro ee sahayda la sheegay in burcad badeedu lahaayeen gaartay.

Dhinaca kale Taliyaha howlgalka Atlanta ee la dagaalanka burcad badeeda ayaa carabka ku dhuftay in weerarkaasi uu qayb ka ahaa  howlgalladda ka dhanka ah burcad badeeda gaar ahaan qeybtiisa lagala dagaalamayay xagga barriga, isagoo shaaca ka qaaday in ay sii wadi doonaan howlgallo uu sheegay in lagu wiiqayo awoodda burcad badeeda.

Midowga Yurub ayaa xeebaha Soomaaliya ka billaabay howlgallo ay sheegeen in ay kaga hortagayaan qatarta burcad badeda sabnaddi 2008-dii, iyadoo weli ay sii socdaan falalka maraakiibta ay ku qafaashaan burcad badeeda, waxaana tan iyo jiritaankooda burcad badeedu qaadeen  qiyaastii illaa iyo 800 oo weerar.

Cilmi baaris lagu sameeyay lacagaha madax furashada ay u helaan burcad badeeda ayaa muujisay  inay gaareyso illaa 7 -bilyan oo lacagta dollar-ka Maraykanka ah, waxaana sanadkii lasoo dhaafay kaliya la sheegay in burcad badeeda ay Madax furasho ahaan u heleen illaa 150-Milyan oo dollar-ka Maraykanka ah

Degmada Laas-qoray oo ah magaalo xeebeed ay wadooyin dhowr ahi soo galaan ayaa kamid ah goobaha uu roobka xoogani helay.

Duqa degmada Laas-qoray Yuusuf Jaamac Dibbad oo Warbaahinta gudaha la hadlay ayaa sheegay in roobab lagu diirsaday ay degmada iyo deegaanada ku xeeran ku da’een.

Wuxuuna intaas raaciyey in roobabku ay waxyeelo xooggan soo gaarsiiyeen jidadkii muhiimka ahaa ee Laas-qoray ku xirayey magaalooyinka kale ee gobolka Sanaag iyo weliba magaalada Boosaaso.

Duqa Laas-qoray ayaa ugu danbeyntii ugu baaqay dowladda inay ka caawiso maamulkiisa sidii ay wadadaas dib ugu furi lahaayeen maadaama ay tahay mid noloshooda halbowle u ah.

Wadada go’day oo markeedii horeba ahayd mid raf ah oo ay adagtahay in si fudud lagu maro waxaa waxyeeleeyey biyo xoogan oo kasoo rogmey togagga kala ah: Kalcadooti, Dhacman iyo Sabay.

Si kastaba aha ahaatee roobabka guga oo si fiican ugu hooray sanadkan inta badan gobolada dalka gaar ahaan kuwa Puntland ayaa meelaha qaar khasaare ka geystey.

Waxaa Magaalada New York ee dalka Mareykanka , ka furmay shir gaar ah oo ku aadan xaaladda Soomaaliya, ayadoo Shirkaasi ay ka qeyb galayaan Wafdi ka socdo Dowlada Kmg ee Soomaaliya ee uu Hogaaminayo Madaxweynaha Dowlada Kmg ee Soomaaliya Sheekh Shariif Sheekh Axmed.

Shariif Sheekh Axmed,ayaana Qudbad ka jeediyay iyadoo uu dhinac Taaganyahay Wasiirka Gaashaandhiga Dowlada Kmg ee Soomaaliya Xuseen Carab Ciise.

Si Kastaba Madaxweyne Shariif ayaa ka hadlay arimo fara badan oo uu ka mid yahay Dhinacyada Aminga, Maamulka, Shirka ka socdo Magaada Muqdisho iyo Kan la filayo in bisha danbe uu ka furmo Dalka Turkey